Jeseník [polsky]

Na terenie Uzdrowiska Priessnitz znajduje się 11 domów sanatoryjnych i wiele innych budynków, które są związane z funkcjonowaniem uzdrowiska. Pod względem architektonicznym tutejsze obiekty reprezentują głównie nowoczesny historyzm (sanatorium Priessnitz jest w stylu neobarokowym), ale są tu także budynki z końca epoki socjalizmu. To zespół budowli, które powstawały od lat 30. XIX wieku do końca XX wieku. Szczególną wartość ma sanatorium Priessnitz, wzniesione przez L. Bauera,ucznina Wagnera (wzniesione w latach 1908-1910, rozbudowane w latach 1928-1929). Budynek został zaprojektowany w stylu nowoczesnego historyzmu, widoczne są inspiracje barokowymi pałacami (krótkie boczne skrzydła, szerokie wejście z ryzalitem, czterospadowy dach). Położenie na południowo-zachodnim stoku szczytu Pekelník (765 m n.p.m.) zapewnia wspaniały widok na grzbiety Jesioników, dlatego Bauer zaplanował sanatorium tak, aby żaden z pokoi nie był pozbawiony tego widoku. Każdy pokój jest też wyposażony w balkon, który umożliwia pacjentom częstsze korzystanie ze świeżego powietrza.

Obiektem objętym opieką konserwatorską jest stojący na terenie uzdrowiska Pomnik Francuski.

Historia uzdrowiska jest nierozłącznie związana z nazwiskiem miejscowego uzdrowiciela, Vincenza Priessnitza, który w osadzie Gräfenberk, położonej nad dzisiejszym Jeseníkiem (wcześniej Frývaldov), w 1822 roku położył fundamenty pod pierwszy nowoczesny zakład wodoleczniczy na świecie. Zaczynał w skromnych warunkach swojego domu rodzinnego, który stopniowo przebudował na prywatne sanatorium, gdzie leczył także mimo urzędowego zakazu. Musiał pokonać wiele przeszkód, aby obronić  swój prestiż jako poważnego uzdrowiciela, dlatego dopiero 1837 rok podaje się jako oficjalną datę powstania uzdrowiska wodoleczniczego. Tutejsza zimna woda była wykorzystywana nie tylko do picia w ramach terapii leczniczej, ale także do dokładnego obmywania ciała. Kuracja obejmowała tak zwaną ergoterapię, leczenie poprzez pracę, spacery po okolicy w lekkim ubraniu, zimne kąpiele, chodzenie boso po porannej rosie, proste potrawy, ścisłą dyscyplinę i całkowity brak jakichkolwiek wpływów, które mogłyby zakłócić proces leczenia. W połowie XIX wieku czeskie lecznictwo uzdrowiskowe przeżywało swój złoty wiek, a Uzdrowisko Priessnitz trafiło do światowej czołówki. Na Gräfenberk przyjeżdżali goście z Wiednia, Paryża, Berlina, Londynu, a nawet zza oceanu, wśród kuracjuszy było też wielu przedstawicieli najwyższej klasy społecznej. W 1838 roku leczyła się tutaj rekordowa liczba 1800 gości, co tylko potwierdziło światową sławę tego miejsca. Wyjątkowy charakter uzdrowiska, otoczonego przez lasy, źródła i piękną przyrodę Jesioników i Gór Złotych (Rychlebskich), pozostaje do dzisiaj jednym z największych atutów uzdrowiska.

Park balneologiczny
Naturalne solarium na Stoku Południowym (autor Jan Šimek).

Vincenz Priessnitz (1799-1851) – uznawany uzdrowiciel, który w 1846 roku został uhonorowany cesarskim Wielkim Złotym Medalem Cywilnym I klasy. W ślad za nim zakłady wodolecznicze zaczęto tworzyć w całej Europie, jeszcze za życia Priessnitza ukazało się około 200 książek i broszur, poświęconych jego metodzie wodoleczniczej.

Josef Schindler (1814-1890)

Josef Reinhold (1885-1947)

Jednostka hydrogeologiczna
Skała macierzysta północnej części Sudetów Wschodnich (6431)

Typ źródeł
Naturalne wody zimne, słabo zmineralizowane, typu Ca HCO3

Naturalna woda podziemna w przeszłości biła w około 50 obudowanych źródłach na stokach gór Studniční vrch (992 m n.p.m.), Medvědí kamen (907 m n.p.m.) i Jehlan (878 m n.p.m.) w Górach Rychlebskich oraz w 20 źródłach na stokach gór Křížový vrch (666 m n.p.m.) i Zlatý Chlum (891 m n.p.m.), będących już częścią Gór Opawskich (Zlatohorská vrchovina). Pomniki stawiane przy źródłach, często o znacznej wartości artystycznej i historycznej, tworzą w bezpośrednim otoczeniu terenu uzdrowiska wyjątkową zespół budowli, który pod względem swojej liczebności nie ma sobie równych w Republice Czeskiej. Do wykonania ujęcia wody bijącej ze źródła i budowy pomnika wykorzystywano przede wszystkim miejscowy materiał (wapienie krystaliczne, granit śląski, kwarcyty). Wielu znaczących gości uzdrowiska poczytywało sobie za zaszczyt możliwość sfinansowania ujęcia źródła, chętnie też wyrażali swoją wdzięczność za udane leczenie, fundując budowę pomników nad bijącymi źródłami (np. źródła Czeskie, Polskie, Francuskie, Słowackie, Rumuńskie i in.). Według typu genetycznego większość źródeł można uznać za źródła zwietrzelinowe połączone ze źródłami szczelinowymi. W latach 90. XX wieku została rozpoczęta odbudowa źródeł, odrestaurowano i naprawiono wiele pomniczków nad źródłami, włączono je do sieci tras spacerowych połączonych z terenem uzdrowiska. W 2018 roku powstała tzw. Rada Źródeł, która ma za zadanie ujednolicenie działań wolontariuszy, ale też właścicieli gruntów i stworzenie długofalowej wizji, a przede wszystkim zapewnienie jej trwałości, z uwzględnieniem utrzymania źródeł i okolicznych szlaków oraz ewentualnej budowy nowych elementów.

Park balneologiczny Vincenza Priessnitza powstał w 2010 roku (realizator projektu: organizacja pozarządowa Společnost Vincenze Priessnitze, z.s., która jest kluczowym animatorem działań popularyzujących spuściznę Priessnitza). Park balneologiczny jest pomyślany jako ścieżka po ogrodzie wodnym z poszczególnymi przystankami, wyjątkowe dzieło architektury ogrodowej wkomponowane w krajobraz. Trasa zaczyna się przy centrum informacji za głównym budynkiem uzdrowiskowym Priessnitz. Jest przykładem wyjątkowego połączenia spuścizny twórcy nowoczesnego wodolecznictwa Vincenza Priessnitza z odpoczynkiem w górskim otoczeniu, co pozwala rozwijać jego znaną na świecie filozofię leczenia wodą, słońcem i ruchem. W parku balneologicznym można wypróbować naturalne kąpiele kończyn górnych i dolnych metodą Priessnitza: kąpiel nóg z akupresurą, ławeczkę Priessnitza, bicze wodne, naturalny prysznic z zimną wodą źródlaną, a potem wybrać się na taras na odpoczynek lub ćwiczenia. W większym basenie z wodą o głębokości 60 cm sięgającą do połowy uda chodzi się krokiem bocianim, a w kadziach ustawionych na podwyższeniu można wykonywać kąpiele rąk. Leczenie metodą Priessnitza pomaga w obniżeniu wysokiego ciśnienia krwi, wzmocnieniu układu odpornościowego, pozbyciu się objawów alergii lub leczeniu bólu głowy.

„Działania leczniczego nie ma zimno jako takie, ale ciepło, które swoim działaniem wywołuje zimna woda.“ (Vincenz Priessnitz)