Szczawno-Zdrój [polsky]

Historyczne założenie urbanistyczne uzdrowiska Szczawno-Zdroj z XIII–XIX w./XX w., zespół zabudowań zdrojowych z l. 1822-1894 (pawilon handlowy, teatr zdrojowy, klub kuracjusza, Biała Sala, pijalnia wód, hala spacerowa, muszla koncertowa i altana nad źródłem).

Sanatorium Dom Zdrojowy im. dr J. Górskiego, dawny hotel zdrojowy Grand – budynek powstał na przełomie 1909 i 1910 roku. Była to jedna z największych inwestycji w regionie i największa w dziejach uzdrowiska. Jej budowę oraz założenie okalającego ją ogrodu zawdzięczamy właścicielowi Książa Janowi Henrykowi XV Hochbergowi, księciu von Pless. W momencie oddania do użytku był to największy i najnowocześniejszy hotel na Śląsku, o wyniosłej monumentalnej bryle, stanowiącej dominantę całego uzdrowiskowego zespołu urbanistycznego. Położony w centrum uzdrowiska, pomiędzy zabytkowymi parkami o bogatej i różnorodnej roślinności, z własnym ogrodem, w pobliżu Zakładu Przyrodoleczniczego i uroczej promenady Corso.

Teatr Zdrojowy im. Henryka Wieniawskiego – Teatr Zdrojowy zbudowano w zastępstwie rozebranego pod koniec XIX wieku teatru szczawieńskiego. W 1896 roku, w miejscu postawiono okazały budynek nowego teatru zdrojowego. Za klasycystyczną elewacją kryje się bogato zdobione noerokokowe wnętrze, sali teatralnej. Sala, posiadająca wymiary 19×13 metrów jest wysoka na 10 metrów. 

Nazwa miejscowości Salzbron (słona studnia) pochodząca od istniejącego do dzisiaj, choś całkowicie inaczej ujętego źródła Mieszko (pierwotnie Salzbrunn, później Oberbrunnen), pojawia się po raz pierwszy w 1221 r. w przywileju Henryka Brodatego, księcia śląskiego. Po raz pierwszy właściwości lecznicze wód zbadano i potwierdzono w 1598 r. Pierwsze sanatorium powstało w 1815 r., a około 1820 r. wybudowano Pijalnię Wód Mineralnych. Szcza-wieńskie wody cieszyły się tak ogromną sławą, że w 1825 r. zamówienie na ich butelkowaną wersję dotarło nawet z Chin. W uzdrowisku gościły wybitni artyści, muzycy, pisarze i przedstawiciele świata nauki, m.in. Iwan Turgieniew i Henryk Wieniawski. W 1901 r. wykonane zostały kolejne ujęcia wód, co pozwoliło na produkcję ponad miliona butelek rocznie. W 1931 r. uzdrowisko stało się własnością towarzystwa budowlanego z Berlina, a po trzech latach odkupione zostało przez rząd niemiecki. Szczawno uzyskało wówczas statut uzdrowiska państwowego, co znacznie podniosło jego rangę. Ze względu na jego specyfikę utworzono w nim duże sanatorium kolejowe. Leczeniu poddawani byli również górnicy chorujący na pylicę.

W drugiej połowie XIX w. powstały dwa parki w stylu angielskim: Zdrojowy i Szwedzki. W 1996 r. rozpo-częte zostały prace związane z rewaloryzacją Parku Zdrojowego. Dzięki temu odtworzono charakter parku z końca XIX wieku, kiedy to cieszył się największą popularnością.

W uzdrowisku Szczawno-Zdrój występują szczawy typu HCO3–Na+ Rn, o mineralizacji od 0,8 do 4,2 g/l , zawierają od 0,3 do 2 g/l wolnego CO2.

Źródła są ujête w piaskowcach szarogłazowych dolnego karbonu na głębokoœciach 4–7 m. Eksploatowane są ujęcia zbiorcze grup wypływów szczelinowych: Mieszko, Dąbrówka, Młynarz i Marta, których łączna wydajność nie przekracza 0,5 m3/h. Szczawieńskie wody zmineralizowane występują w pobliżu strefy dyslokacyjnej o przebiegu NNW–SSE. 

Dwutlenek węgla znajduje sie niekiedy pod znacznym ciśnieniem, spowodowanym m.in. ruchami tektonicznymi. Roboty górnicze w kopalniach węgla powodowały niejednokrotnie katastrofalne wybuchy gazu, zawierającego głównie CO2, szeroko opisywane w literaturze (n.p. M. Kotarba, 2002).

Poszczególne źródła