Běloves [polsky]

Běloveská kyselka (szczawa) jest znana od 1392 roku, a samo uzdrowisko zostało założone w 1818 roku, gdy przy źródle wzniesiono pierwszy budynek i zaczęto podgrzewać wodę doprowadzoną do budynku. Stopniowo postawały ujęcia wody bijącej z naturalnych źródeł. W 1870 r. rozpoczęto wykorzystywanie źródła Ida do celów uzdrowiskowych, czyli do kąpieli i kuracji pitnej, założono też liczne odwierty studnie badawcze i zbiorcze. Historycznie uzdrowisko było na krótko zamykane albo w związku z działaniami wojennymi (np. w 1866 r. w czasie wojny prusko-austriackiej, w czasie I i II wojny światowej), albo z przyczyn naturalnych w następstwie niszczycielskiej powodzi (w 1979 r.), zawsze jednak chodziło o krótkoterminowe zamknięcie obiektów uzdrowiskowych. 

Istotną ingerencją w rozwój uzdrowiska było przerwanie połączeń komunikacyjnych z Polską, gdy po II wojnie światowej rozebrano połączenie kolejowe między Náchodem a oddalonym o 6 km polskim uzdrowiskiem Kudowa Zdrój (Bad Kudowa), ostatni pociąg przejechał tędy w dniu 12.05.1945 r., a w 1947 r. wojsko rozebrało drewniany most kolejowy nad rzeką Metuje. 

Przełom w rozwoju uzdrowiska nastąpił po 1989 r., gdy uzdrowisko zostało zwrócone potomkom dawnych właścicieli w ramach restytucji i rozpoczęto rozwiązywanie narosłych problemów (nierozstrzygnięte kwestie własnościowe, spory o wodę, nowe standardy higieniczne, itp.). W 1996 roku kompleks uzdrowiska wraz z rozlewnią wody przejął nowy właściciel, zamknął uzdrowisko, zlikwidował sprzedaż wody mineralnej i od tego czasu kompleks uzdrowiska ulegał już tylko degradacji.

Projekt odbudowy

Miasto Náchod wielokrotnie po 1989 roku próbowało nabyć uzdrowisko i wznowić jego działalność. Władze miasta wielokrotnie podejmowały negocjacje z właścicielem uzdrowiska w sprawie jego odkupienia, ale budżetu miasta nie było stać na spełnienie warunków właściciela. W 2008 roku miasto Náchod wpadło na pomysł wybudowania uzdrowiska na sąsiednim terenie, a tym samym utworzenia zupełnie nowego uzdrowiska. Z programów Unii Europejskiej pozyskano środki na prace studyjne, zainwestowano w projekt 5 mln CZK i wkrótce miasto Náchod zainicjowało projekt budowy nowego uzdrowiska za ponad 1 mld CZK. Projekt ma na celu przede wszystkim przywrócenie w tym miejscu opieki uzdrowiskowej, gdzie 70% miejsc uzdrowiskowych byłoby wykorzystanych w ramach opieki zdrowotnej, a reszta w ramach działalności sportowo-rekreacyjnej. Konieczne było rozwiązanie problemu źródeł wód mineralnych. Miasto Náchod rozpoczęło zakończone sukcesem poszukiwania nowych źródeł i w 2018 roku woda z nowych odwiertów uzyskała certyfikat Ministerstwa Zdrowia Republiki Czeskiej, zgodnie z którym woda z odwiertów Jan i Běla może być wykorzystywana przez miasto Náchod nie tylko do napełniania butelek, ale również do przywrócenia uzdrowiskowych zabiegów leczniczych. Po raz pierwszy w historii miasto jest właścicielem źródła wody mineralnej w regionie Náchod-Běloves. 

Kompleks Malé lázně [Małe uzdrowisko] został otwarty w grudniu 2019 roku, centrum kompleksu stanowi replika willi Komenský, w której znajduje się wystawa o historii uzdrowiska i kawiarnia. W pobliżu budynku znajdują się nowe odwierty i nowe źródło wody dla uzdrowiska. Obok willi wzniesiono także kolumnadę ze źródłem wody mineralnej, doprowadzonej z nowych odwiertów. Obecnie przygotowywana jest budowa nowego mostu, który w odpowiedni sposób połączy kompleks Małego uzdrowiska z terenem na drugim brzegu rzeki Metuje, gdzie miasto Náchod planuje wybudowanie parku zdrojowego. Tworzy to nowe możliwości i daje perspektywę przywrócenia i rozwoju uzdrowiska w Náchodzie-Bělovsi.

Rozlewnia wody

Woda ze źródła Ida była na miejscu rozlewana do butelek,  następnie zbudowano także nowoczesną rozlewnię szczawy Ida i od 1903 roku butelki o pojemności 0,7 litra  sprzedawano pod nazwą handlową Běloveská kyselka Ida. Od końca lat 50. XX wieku w Bělovsi prowadzono intensywne badania w celu znalezienia nowych źródeł szczawy. Pod koniec lat 70. XX wieku podjęto decyzję o zbudowaniu nowoczesnej rozlewni na terenie za linią kolejową przy ulicy Kladskiej. Eksploatację próbną rozpoczęto w 1981 roku. Wydajność rozlewni – 160 tys. butelek dziennie – oznaczała produkcję 35 milionów butelek rocznie, dzięki czemu Ida stała się jedną z najbardziej znanych i najpopularniejszych wód mineralnych w ówczesnej Czechosłowacji. Aby była zdatna do picia, szczawa była specjalnie uzdatniana (pozbawiano ją arsenu i zmniejszano zawartość żelaza).

Jednostka hydrogeologiczna
Nachodski perm (5151)

Typ źródeł
Wody mineralne to zimne kwaśne wody mineralne (szczawy) głównie typu NA-Ca-HCO3-SO4, o bardzo różnej całkowitej mineralizacji, wahającej się od 0,7 do 7 g/l. Najsilniej zmineralizowane kwaśne wody pochodzą ze źródła Hedva i odwiertu S-8, znajdującego się na prawym brzegu Metuji w miejscach głównych dróg wylotowych CO2.  Szczawy o mineralizacji zwykle poniżej 1 g/l, takie jak ze źródła Ida, Ivan i innych, rozcieńczone płytką wodą podziemną lub powstałe w wyniku nasycenia wód dwutlenkiem węgla bezpośrednio w aluwiach, są wychwytywane na lewym brzegu rzeki.Zawartość wolnego CO2 zwykle utrzymuje się w granicach od 2,4 do 2,8 g/l (Krásný et l., 2012). Dla kwaśnych wód z Bělovsi charakterystyczna jest wysoka zawartość arsenu (około 0,5, ale nawet do ponad 2,7 mg/l), podobnie jak w niektórych okolicznych wodach (Náchod, Kudowa Zdrój).

Poszczególne źródła